Minner om naboa våre i Fagerholt, Fredrikstad og Vinger

Foto: Anne Christiansen

Foto: Anne Christiansen

Av
DEL

Tvers over vægen frå Røisli der je fremdeles bor, er det en bakketopp med gran og furuskau. Da je voks opp var det område en artig lekeplass for oss onga i Mjønvald. I dalsøkket nedafor var Kåvabekken som risle fredelig om sommar`n, men tidlig på våren da fossende vatn frå Øståsen kom buldrende, var bekken spennende nifs. På den andre sida var det store huser som hette Fagerholt.Vi måtte over ei smal klopp for å komma dit.

Før mi tid var Fagerholt feriested for et par Oslofamilier. Familien Lund var der en sommar da dattera traff `n onkel Jens ved postkassa. Han var enkemann han da, hadde miste kona si og en nyfødt unge for non år sea, - bodde i Røisli i hoppes med far sin. A Johanne var på ferie i nabohuset, var pianistinne og sånn som han sjøl, opptatt ta musikk. Dom fant nok en an både i musikkgleden og i kjærligheta, og det vart et nytt ekteskap for `n onkel Jens.

Da je voks opp bodde familien Krokfoss i det store huset. A mor var god venn med ”Frua”, gikk ofte stien gjennom skaukrullen og stiltre seg forsiktig over kloppa for å få telfredstilt pratesjuken sin.

Fru Krokfoss hette Hulda Katarina Jagelonika Anderson, var svensk og oppdrog dattersønn` sin mens dattera Svea var på jobb i frisørsalongen på Jaren.

Selskapa der i huset var en opplevelse. Alle unga i nabolaget vart bedt. Det var ofte så mange at det ikke var nok stoler slik at noen måtte sitta på planker mellom stola. Vi fikk masse god mat og svensk kringle, som vi sa. Fru Krokfoss kunne mange rare artige leker. En morosam ”lek” var sånn: En ta onga blir bedt om å sitta på ei pute slik at hu kan rekke opp tel bordet. Da hu sætter seg, hører alle en artigstygg lyd, om og om att. Det var ei ”prompepute”. Som vi lo!

Fru Krokfoss sang svenske viser for oss og ville ha oss tel å stemme i. Alice Babs var populær den gongen og vi greide å synge:

Swing it, magistern, swing it

Det är tidens melodi

Gör som vi, var glad och fri

Ja, ni kan inte låta bli med all er energi

Åh swing it, magistern, swing it

Det är tidens egen sång

Allesammans på en gång:

Ba-da-da-da-da-da-da-duh

Da je vart konfirmert i 1948 hadde a Svea vøri en svipptur tel Sverige, og hadde da, på oppdrag frå mor mi, smugle med seg ei klokke over grensa, hadde gjømt det fine armbåndsuret i brysthøldar`n sin. En æfta like etter konfirmasjon, kom a inn på kjøkkenet i Røisli og fortælte lattermildt om den spennende opplevelsen.

På haugen rett ovafor Fagerholt ligger småbruket Fredrikstad.

Han Aksel og kona Sara Jensen bodde der under krigen, men jorda var forpakte bort.

Herr Jensen dreiv et snekkerverksted på Gjefsenmyra, produserte trelemmer for tyskera som hadde bruk for dom tel brakker. Han vart kalt ” Brakkebaronen” ta jøssinga på bygda.

Han Aksel Jensen var altså nazist og vart arrestert en vakker maidag i 1945 og sendt tel landssvikleiar`n på Åstjern.

En mårra kom far min inn på kjøkkenet i Røisli og fortælte at non hadde tegne hakekors med mennskjedritt på Fredrikstadporten og lagt att drittrukuer på portstolpa. Han far lo litt, men så sa han at han mislikte det. - Det er dårlig folkeskikk, sa`n. Seinere på dagen fekk vi greie på at det var to gutteslamper fra nabolaget som hadde klatre opp på stolpa og gjort sitt fornødne!

Nordafor Fredrikstad ligger små- bruket Vinger som han Olav Vinger eide i min barndom. Han hadde vøri NS medlem sea før krigen, men vart ikke arrestert i 1945. - Det er helt riktig, sa`n far; - han Olav har ikke gjort en katt fortred han, tvert i mot, har `n sølgt grønnsaker tel akseptable priser, og ikke har`n vøri med på no svartebørshandel heller. Men forde han hadde vøri på den gærne sida under krigen, gikk det non år før a mor og `n far vart omgangsvenner med Vingerfolka att.

Han dreiv gartneri i mange år, han Olav, og i drivhusbenka hass voks det mange slags planter. Stemorsblomma var store og fagerike, - med digre arbeidshender tok `n dom forsiktig opp og la i kørja vår.

Seinere på sommar`n gikk vi dit for å kjøpe jordbær, vi fekk støtt smaka, og han ga oss radt non gratis og, han Olav.

En dag på høsten hørte vi et forferdelig spetakkel og såg en diger merkelig maskin som kravle seg oppover bakken mot Vinger. Vi unga flaug etter og fekk lov tel å se på da træsjeverket smaug seg under låvebrua og sætte i gang med å skille kønn frå aks. Støvet fauk rundt oss og rabalderet fekk oss tel å hølde oss for øra.

Ingen hadde telefon i grenda, bortsett frå Vingerfamilien. På lurdagsæftan gikk je opp tel småbruket og banke forsiktig på døra. Da je hørte KOM INN, åpne je, gikk inn og viske: - Kan jeg få låne telefon`.

Apparatet hang på veggen bare et par skrett unna bordet der familien satt og åt. Tausheta råde mens je løfte ta røret og hørte telefondama si - vær så god. Je følte at skamrødmen krabbe oppover fjeset mitt da je viske nummeret så lågt je kunne. Spenningen var ikke tel å hølde ut mens je vente på om ”han sjøl” skulle svara, eller om det skulle bli mora, eller enda verre, faren, som svara med det je syntes var tordenrøst. Da je endelig fekk prate med den utvælgte, var je tørr i hærsen og mo i knea. Etter en sparsom samtale, snudde je meg, gikk bort tel bordet der alle hadde begynt å eta att, viste fram det illraue fjeset mitt, la tiøringen på bordkanten, sa takk for lånet og beinflau ut gjennom døra, ner bakken og hematt.

Artikkeltags