Glimt frå dagliglivet i hoppes med’n bæstefar Ola

Av
DEL

Fortelling

I 1943 fløtte familien min frå Sinsen tel Røisli, - reiste frå ei moderne leilighet med innlagt vatn, bad med WC, sentralfyring med radiator og elektrisk komfyr.

I Røisli var det ingen sånne bekvemmeligheter. Huset var ikke isolert og var så kaldt på vintar’n at vi ikke kunne sitta nærme glasa som ofte var dekke ta frost. Men vi hadde nok ved tel alle omma, heldigvis, - det sørge bæstefar min for.

På høsten sto han bak uthuset og saga opp et tømmerlass med ei bågosag, før han bar alt in i skålen og begynte å høgge.

Du hadde det godt der i vedaskjulet, du bæstefar;

det var bra for deg å vara der og tjone med ved på høsten

da vintervarmen skulle sikres, sånn at vi ikke hutre og fraus

i det væsle huset der kulda kraup inn gjennom vegga;

du høgg og du spikke; store vedatrer laga du fyst,

så små vedatrer, og så tenningsvedatrer med krøller i ein’n,

du stable alt så fint og rett og akkurat passe høgt,

og nåde oss onga om vi rote tel inni vedaskjulet ditt.

Den digre vedakassa var støtt proppfull, løkket var aldri att, for’n bæstefar fylte på ettersom vi fyrte. (Unnataket var Pinsæftan da a mor sætte ei krukke med bjørkelauv på kassa.)

Han var fast vatnbærar, - stavre seg ner tel brynn, brukte brynnstakan, heiste opp to vassbytter, bar dom på et åk opp bakken tel kjøkkenet og plasserte dom ved taburetten med vaskevatnfatet, «Badeværelset» vårt!

Han var nok belemre med «Husagymyttet», han bæstefar. (Opprinnelsen var at slekta frå Husa i Moen var kjint for at dom hadde stutt lunte og ofte vart bråsinte.)

En gong vart’n så ergerlig på a Berit og meg som ikke tidde stille da han ville høre værmeldinga, at han slo så hardt i bordet at koppen hass velte og kaffen flaut utover voksduken.

Da vi systren ville laga lekestue i uthuset, sa han nei! Med sintstemma si! Men vi lurte oss tel å gjøra det likevæl, og da han fekk se oss der, riste’n bare på huet og snudde ryggen tel.

A mor ville gjenne ha liten grasplen under epletrea i stelle for potetfårer, men da hu ymte om det, vart det rabalder og hu matte gi seg. Det vart aldri no grasplen i Røisli, nei!

Under krigen vart far min sugen på mer tobakk enn han kunne få kjøpt med rasjoneringskortet og ba’n bæstefar om å få plante non tobakksplanter i potetåkar’n nerafor utedoen. En hardnakke krangel oppsto da mellom svigersønn og svigerfar, for svaret var bestemt «nei»! Men etter flere sinte ordvekslinger mellom dom to, kom det tel fredsavtale og et kompromiss. Han far kunne få et stykkje like ovafor doen til de forbaskede planten sine.

Den høsten måtte’n bæstefar tåle lukta da brone, tørre tobakksplanter hang tel tørk like ved vedaskjulet hass.

Han Bjørn Liaklev fortælte meg at han hadde vøri oppe på skomakeriet med et par skor tel reparasjon og hadde vørti fortælt, i ikke akkurat behagelig tonelag, at han kom ubeleilig. Han bæstefar hadde ti skoa, kaste dom borti et hjørne og bedt’n Bjørn om å komma att om to dager.

Da han liste seg forsiktig opp trappa den dagen og åpne døra tel versted, var skomakar’n blid som ei sol og spørte ettar’n Herman og a Anna og åssen det sto tel med’n onkel Reidar!

Je ville gjenne bli bron over hele skrotten, - hadde brette opp shortsen og hatt på meg et bitte lite solliv som så vidt gjømte puppa. Han bæstefar fekk se meg da je gikk gjennom kjøkkenet mens han åt dugurdsvillingen sin. Han såg strengt’n på meg og sa: - Men, fy da! Du må da itte te fram det du har, du må ikke vara så uanstendig!

Hvis han var i godt humør, kunne’n vara en ordentlig ertekrok. Da a mor kom opp på blåkammerset for å si god natt tel a Berit og meg, sa’n støtt. – Skar di pupp nå igjen di da!

Vi systren kvidde oss fælt for å gå på do hvis det var mørke kvæld’n og spørte’n bæstefar om han ville følgje oss. Han sa fyst at vi kunne sætta i en propp! Men så tok’n på seg jakka og gikk i hopes med oss ner tel doen mens han skræmte oss med trøll og spøkelser. Han vente tålmodig utafor og nynnesang ei rar salme: «Den store hvite flokk å se, som tusen berge full av sne» ----, - vi syntes det var usælt, trudde han sang om skrømt, vi da.

Han bæstefar banne aldri, - var ikke «fæl i kjæften» heller. Men en gong sa han no som sjokkerte oss. Vi kommer inn på kjøkkenet og viser stolt fram flere brone siv som vi vil at a mor skar sætta i ei krukke. Vi syns dom er sååå fine, har strevd fælt for å få tak i dom i myra ved Jarenvatnet. - Nei, men, har di plukke «sivpikk» di, a, sa’n og humreskratte!

Når vi var hematt frå møltetur, og den gjæve bæra vart servert tel dessert, fortælte’n bæstefar om all mølta han hadde plukke da han var ung, - om åssen han hadde gått frå Moen opp gjennom skauen forbi Badstua og Finskjeggholen tel bærområda ved Lustjenn, - og han hadde børi den fulle og tunge bærsniken nerattover og hematt han, - uten å hvile, - så spræk hadde han vøri da han var ung! Så såg’n på mor mi og fortælte om den gongen han hadde sett hu og a tante Gunvor bade nakjinne i Lustjenn. - Dom klædde ta seg og var helt nakjinne, visste nok ikke at je var i nærheta. Nei, så menn san! Ha ha!

Mor mi hadde en liten kjøkkenhaga, - hadde aller nådigst fått lov tel å ta litt ta potetjorda for å dyrke grønnsaker. Da non spinkle salatblader med rømme på vart sætt på bordet, såg’n bæstefar på bollen og sendte den videre tel oss. – Ta di, sa’n, - je eter itte opp for kua je, nei så menn!

Under potetønna bar’n potetbytter inn gjennom kjøkkenet, trampe over golvet og stavre ner kjellertrappa med dom, etterlot seg my jord som den tålmodige mor mi sopte opp uten å klaga.

Han hadde aldri vøri i et badekar eller i en dusj, og han vaske sjelden hele skrotten. Men hårt år da potetønna var over, sætte’n seg på trammen med føtten neri et stort vaskevannsfat og foretok en slags seremoniell fotvask! Han var i godlune da, han bæstefar. Poteta var i kjellar’n, føtten var nyvaske, og så hadde’n på seg reine, tjukke ullhosor. Lykkestynd på jorda var det!


Artikkeltags